Üretim- Hazır Beton Nedir - Nasıl Üretilir ?
- Hazır Beton Santralı
- Üretim Süreci
- Beton Sınıfları
- Betonun Diğer Özellikleri
Hazır Beton Nedir - Nasıl Üretilir ? Bilgisayar kontrolüyle istenilen oranlarda bir araya getirilen malzemelerin, beton santralında veya mikserde karıştırılmasıyla üretilen ve tüketiciye "taze beton" olarak teslim edilen betona "Hazır Beton" denir. Hazır betonu, şantiyede elle ya da betoniyerle karıştırılarak hazırlanan betondan ayıran temel unsur, hazır betonun modern tesislerde, bilgisayar kontrolüyle üretilmesidir. Hazır beton kullanıcısının hazır betonda arayacağı nitelikler TS EN 206'da yer almaktadır. Hazır beton üretiminin su ölçme ve karıştırma işlemlerinin santralda veya transmikserde yapılmasına göre iki farklı şekli bulunmaktadır : Kuru karışımlı hazır beton, agrega ve çimentosu beton santralinde ölçülüp santralde veya transmikserde karıştırılan, suyu ve varsa kimyasal katkısı ise teslim yerinde ölçülüp karıştırılarak ilave edilen hazır betondur. Kuru karışımlı hazır betonda şantiyede karışıma verilen su miktarına (formülde öngörülenden daha fazla olmamasına) ve karıştırma süresine (homojen bir karışım için yeterli süre) özel itina gösterilmesi gerekmektedir. Yaş karışımlı hazır beton, su dahil tüm bileşenleri beton santralinde ölçülen ve karıştırılan hazır betondur. Hazır Beton Santralı Hazır beton bileşenlerinin stoklanıp, kontrol altında karıştırılarak, hazır beton üretiminin gerçekleştirildiği ve transmikserlere dolumun yapıldığı tesislere "beton santrali" denir. Beton santralleri karışım şekillerine göre "yaş ve kuru karışım" olmak üzere ikiye, depolama şekillerine göre de "bunkerli" ve "yıldız tip" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Yıldız tip santralde, santralin önünde yıldız şeklinde bir stoklama alanı vardır ve kova vasıtasıyla agregalar arkadaki karıştırma kazanına aktarılır. Bunkerli santralde ise agrega ve kumlar santralin önündeki bunkerlerde stok edilip, bantlı bir sistem ile karıştırma kazanına taşınır. Üretim Süreci Önce, hazır betonun üretiminde kullanılacak, doğru seçilmiş malzemelerin (çimento, agrega, su, katkı) kalitelerini ve birbirlerine uyumunu incelemek için laboratuvar deneyleri yapılır. Bu deneylerden geçen malzemelerde zamanla olumsuz değişiklikler meydana gelmesinin önlenmesi için sürekli kalite denetimi yapılmalıdır. Hazır betonun üretim süreci, santral operatörünün üretilecek betonu tanımlayan formülün numarasını belirleyip, bilgisayar sistemini işletmesiyle başlar. İlk komuttan sonra, ayrı bölmelerde stoklanmış bulunan agrega, çimento ve su aynı anda tartılır. Daha sonra tartılmış agrega bant veya kovayla taşınarak mikser kazanına aktarılır. Bu sırada çimento, su ve formülde varsa kimyasal katkı maddesi de kazana aktarılır ve karıştırılır. Bir harman betonun hacmi santraldan santrala değişmekle birlikte, genellikle 1 - 3 m3 'tür. Santralda karışma süresi de harman hacmiyle orantılı olarak standartlar tarafından belirlenmiştir. Yeterince karıştırılmış olan harman, transmiksere boşaltılır, dolum tamamlanıncaya kadar aynı işlem devam eder. Beton Sınıfları a) Basınç Dayanım Sınıfları Betonun basınç mukavemeti standart kür koşullarında saklanmış (20 °C ±2°C kirece doygun su içerisinde), 28 günlük silindir (15 cm çap, 30 cm yükseklik) veya küp (15 cm kenarlı) numuneler üzerinde ölçülür. Hazır betonda basınç dayanımı sınıfları, karşılığı silindir ve küp mukavemetleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. (TS 11222) | Basınç Dayanımı Sınıfı | F ck, silindir ( N/mm2 ) | f ck, küp ( N/mm2 ) | | C 14 | 14 | 16 | | C 16 | 16 | 20 | | C 18 | 18 | 22 | | C 20 | 20 | 25 | | C 25 | 25 | 30 | | C 30 | 30 | 37 | | C 35 | 35 | 45 | | C 40 | 40 | 50 | | C 45 | 45 | 55 | | C 50 | 50 | 60 | | C 55 | 55 | 67 | | C 60 | 60 | 75 | | C 70 | 70 | 85 | | C 80 | 80 | 95 | | C 90 | 90 | 105 | | C 100 | 100 | 115 |
b) Kıvam Sınıfları Betonun işlenebilme özelliği kıvamı ile tayin edilebilmektedir. Kıvam, betonun kullanım yerine (kalıp geometrisi, demir sıklığı, eğim), betonu yerleştirme, sıkıştırma, mastarlama imkanlarına ve işçiliğine, şantiyede beton iletim imkanlarına (pompa, kova) bağlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir. Hazır Beton Standardı TS EN 206' da beton kıvamı çökme, vebe, sıkıştırılabilme ve yayılma sınıflarına göre belirlenir. Çökme sınıfları S1, S2, S3, S4 ve S5 sembolleri ile tanımlanan bu kıvamlar çökme (slump) konisi deneyi ile ölçülmektedir. Hazır betonda şantiye teslimi kıvam, taşıma süresi ve beton sıcaklığına bağlıdır. Taşıma süresi kıvamı etkilemekte, süre uzadıkça ve hava sıcaklığı yükseldikçe santraldan şantiyeye kıvam kaybı artmaktadır. Bu kıvam kaybının betona su verilerek dengelenmesi mukavemeti düşürmektedir. | Kıvam Sınıfı | Çökme (mm) | | S1 | 10-40 | | S2 | 50-90 | | S3 | 100-150 | | S4 | 160-210 | | S5 | >=220 |
Slump (Çökme) Deneyi yapılırken ;
- Slump hunisi düz bir zemine konur.
- Standart slump hunisi üç eşit kademede doldurulup, her kademede 25 kez standart şişleme çubuğuyla şişlenir.
- Huni tamamen dolunca üst yüzeyi mala ile düzlenir.
- Huni yavaşça yukarı doğru kaldırılır; bu sırada taze beton kendi ağırlığıyla çöker.
- Şişleme çubuğu huninin üzerine konur ve çöken betonun üst seviyesinden çubuğun altına kadar olan mesafe ölçülür. Bu uzunluk, taze betonun çökme (slump) değeri olarak adlandırılır.
Beton yerleştirme işlemi sırasında vibratör kullanılması kaçınılmazdır. "AFET BÖLGELERİNDE YAPILACAK YAPILAR HAKKINDA YÖNETMELİK" de vibratör kullanmadan beton dökümü işlemini yasaklamıştır. Şişleme, tokmaklama v.b. elle sıkıştırma usulleri, yalnızca vibratör kullanımıyla beraber, yardımcı usuller olarak kullanılabilir.
Betonun Taşınması Sırasında Kıvam Kaybının Muhtemel Nedenleri - Betonun yalancı priz yapması. Bunun önüne karıştırma işlemine devam edilerek geçilebilir.
- Uzun taşıma mesafeleri. Yol boyunca beton priz almaya başlayabilir. Karışım suyu da buharlaşabilir.
- Dökümden önce aşırı karıştırma süresi.
- Sıcak hava şartları.
Özellikle bina sektöründe beton işçiliğinde bilinç ve eğitim düzeyi düşük olduğundan taşıma, yerleştirme ve mastarlama işlemlerinin kolaylığı açısından 18 - 22 cm çökmeli, çok akıcı kıvamlı beton kullanma, bu amaçla da şantiyede hazır betona su verme eğilimi çok yüksektir. Bu eğilimin mukavemet düşürücü zararlı sonucunu yok etmek için Türkiye Hazır Beton Birliği Yönetim Kurulu bir karar alarak üyelerine şantiye teslimi beton kıvamını K4 düzeyinde (çökme >16 cm) tutmalarını tavsiye etmiş, bunu yaparken su/çimento oranına (dolayısıyla mukavemete) dikkatlerini çekmeyi de ihmal etmemiştir. Bu konuda bilgilenen ve bilinçlenen müşteriler K4 kıvamlı beton sipariş vermektedir. c) Agrega En Büyük (Maksimum) Tane Büyüklüğü Sınıfları TS EN 206-1' e göre agrega en büyük tane büyüklüğüne göre sınıflanırılır. Örneğin: Den çok 22 cm olan beton. Beton içinde kullanılacak en iri agrega tane büyüklüğünün kalıp en dar boyutu, döşeme derinliği, pas payı, en sık donatı aralığı gibi unsurlarla uyumlu biçimde, TS 500 de belirtilen şekilde seçilmesi gerekir. Piyasada yaygın biçimde kullanılan hazır beton "2 No Agregalı "olandır. Çok sık donatılı veya ince kesitli elemanlarda bazı bilinçli müşteriler " 1 No Agregalı " hazır beton siparişi vermektedir. | En Büyük Agraga Tane Büyüklüğü Sınıfı | Dmax. (mm) | | D1 (1 No.lu) | 12 | | D2 (2 No.lu) | 22 | | D3 (3 No.lu) | 32 | | D4 (4 No.lu) | |
Betonun Diğer Özellikleri a) Taze Beton Sıcaklığı Hazır Beton standardına uygun olarak şantiyeye teslim edilen taze hazır beton sıcaklığının +5 °C'den az olmaması gerekmektedir. b) Birim Ağırlık Hazır beton üreticisinin beyan ettiği değere göre birim ağırlığa¸ ±%2 tolerans getirilmiştir. Örneğin beyan edilen değer 2350 kg/m3 ise 2350 x 0.02=47 kg/m3 bulunur. Dolayısıyla tolerans sınırları 2350±47 kg/m3 olmaktadır. Birim ağırlık yoluyla metraj sorunları çözümlenebilmekte, transmikser boş ve dolu tartılarak beton ağırlığı ve hacmi belirlenebilmektedir. Agrega Beton üretiminde kullanılan kum, çakıl, kırmataş gibi malzemelerin genel adı agregadır. Beton içinde hacimsel olarak %60-75 civarında yer işgal eden agrega önemli bir bileşendir. Agregalar tane boyutlarına göre ince (kum, kırma kum.. gibi) ve kaba (çakıl, kırmataş... gibi) agregalar olarak ikiye ayrılır. Agregalarda aranan en önemli özellikler şunlardır: · Sert, dayanıklı ve boşluksuz olmaları, · Zayıf taneler içermemeleri (deniz kabuğu, odun, kömür... gibi) · Basınca ve aşınmaya mukavemetli olmaları, · Toz, toprak ve betona zarar verebilecek maddeler içermemeleri, · Yassı ve uzun taneler içermemeleri, · Çimentoyla zararlı reaksiyona girmemeleridir. Agreganın kirli (kil, silt, mil, toz,...) olması aderansı olumsuz etkilemekte, ayrıca bu küçük taneler su ihtiyacını da artırmaktadır. Beton agregalarında elek analizi, yassılık, özgül ağırlık ve su emme gibi deneyler uygun aralıklarla yapılarak kalite sürekliliği takip edilmelidir. Betonda kullanılacak agregalar TS 706 EN 12620'ye uygun olmalıdır. AGREGA STANDARTLARI TABLOSU EN 933-1 | Tests for geometrical properties of aggregates - Part 1 : Determination of particle size distribution - Sieving method | TS 3530 EN 933-1 | Agregaların Geometrik Özellikleri için deneyler: Bölüm 1- Tane Büyüküğü Dağılımı- Eleme Metodu | EN 934 -2 | Admixtures for concrete, mortar and grout - Part 2 : Concrete admixtures - Definitions and requirements | TS 3452 TS 4834 | Beton-Kimyasal katkı maddeleri ( Priz süresini ayarlayan ve karışım suyunu azaltan) Beton ile ilgili terimler | EN 1097-3 | Tests for mechanical and physical properties of aggregates - Part 3 : Determination of loose bulk density and voids | TS EN 1097-3 | Agregaların fiziksel ve mekanik özellikleri için deneyler: Bölüm 3-Gevşek yıgın yoğunluğunun ve boşluk hacminin tayini | EN 1097-6 | Tests for mechanical and physical properties of aggregates - Part 6 : Determination of particle density and water absorbtion | TS 3526 | Beton agregalarında özgül ağırlık ve su emme oranı tayini | Pr EN 12620 : 2000 | Aggregates for concrete | TS 706 EN 12620 | Beton agregaları | Sadece Beton ve Çimento Değil, Agrega da Standartlara Uygun Üretilmeli Betonu oluşturan malzemeler içersinde en büyük orana (yaklaşık % 75) sahip olan agrega (kum, çakıl, kırmataş ..), doğal kaynakları giderek tükenen ve standartlara uygun, temiz, kaliteli örneklerinin bulunması güç bir malzeme olarak, hazır beton sektöründeki stratejik önemini her geçen gün artırmakta. 1999 yılında İstanbul'da düzenlenen II. Ulusal Kırmataş Sempozyumu'nda dile getirildiği gibi, bu alanda ciddi planlamalar yapılıp, önlemler alınmazsa, yakın gelecekte, agrega ithali bile söz konusu olacak gibi. Aslında, Marmara Bölgesi başta olmak üzere, ülkemizde pek çok taş ocağı "beton agregası" üretme amacıyla faaliyette bulunuyor. Ancak, bunların çok azı yaptığı işin bilincinde; çok azının standartlara uygunluk belgesi, buna uygun donanımı ve kalifiye personeli bulunuyor. Bunlar, hizmet vermeyi hedefledikleri beton üreticilerine yararlı olamadıkları gibi, bilinçsiz ve ilkel üretim yöntemleriyle çevreyi de onarılmaz tahribatlara uğratıyorlar. Mevzuattaki karışıklık ve boşluklar da buna eklenince, konu içinden çıkılmaz bir hal alıyor. Bugün pek çok beton üreticisi kuruluş, piyasadan standartlara uygun kaliteli agregayı, uygun koşullarda temin edemedikleri için yan birimler ya da şirketler kurup, taş ocakları işleterek, agregayı doğrudan üretme yoluna gidiyorlar. Amaç, yalnızca betonun kendisinin değil, beton karışımına giren çimento dışındaki diğer malzemelerin de (agrega, katkı vb.) kalite sürecini izlemek ve bunu belgelemek; Türkiye Hazır Beton Birliği, üyelerinin, beton karışımına giren ve dışarıdan temin ettikleri tüm malzemelerde standartlara uygunluk belgesi aramalarını, standartlara uygunluğu belgelenmeyen beton karışım malzemelerini tercih etmemelerini öngörüyor. Agrega üretim ve kullanımında standardizasyonun temini ve sektörde yaşanan sorunların çözülebilmesi açısından Agrega Üreticileri Birliği'nin (AGÜB) olması ve hazır betonda olduğu gibi, agrega üretiminde de, standartlara uygunluğu ve kaliteyi hedefleyen bilinçli üreticilerin biraraya gelmesi sektörün geleceği açısından kuşkusuz önemli bir gelişmedir.
Çimento Çimento, ana hammaddeleri kalkerle kil olan ve mineral parçalarını (kum, çakıl, tuğla, briket ..vs.) yapıştırmada kullanılan bir malzemedir. Çimentonun bu yapıştırma özelliğini yerine getirebilmesi için mutlaka suya ihtiyaç vardır. Çimento, su ile reaksiyona girerek sertleşen bir bağlayıcıdır. Kırılmış kalker, kil ve gerekiyorsa demir cevheri ve / veya kum katılarak öğütülüp toz haline getirilir. Bu malzeme 1400-1500°C'de döner fırınlarda pişirilir. Meydana gelen ürüne "klinker" denir. Daha sonra klinkere bir miktar alçı taşı eklenip (%4-5 oranında) çok ince toz halinde öğütülerek Portland Çimentosu elde edilir. Katkılı çimento üretiminde; klinker ve alçı taşı dışında, çimento tipine göre tek veya birkaçı bir arada olmak üzere tras, yüksek fırın cürufu, uçucu kül, silis dumanı vb. katılır. Çimento birçok beton karışımında hacimce en küçük yeri işgal eden bileşendir; ancak beton bileşenleri içinde en önemlisidir. En çok kullanılan çimento tipleri Portland Kompoze Çimento, Katkılı Çimento, Cüruflu Çimento ve Sülfata Dayanıklı Çimento'dur, bunun dışında özel amaçlar için Beyaz Portland Çimentosu ve diğer bazı tip çimentolar kullanılmaktadır. Normal betonda agrega taneleri en sağlam unsur olduğundan, diğer iki unsur (çimento hamuru ve aderans) mukavemeti belirlemektedir. Çimento hamurunun mukavemeti önemli ölçüde su/çimento oranına da bağlıdır. Betonda kullanılan çimento tipleri ve uygunluk değerlendirmesi TS EN 197 serilerinde standartlaştırılmıştır, Çimento Bölüm 1: Genel çimentolar, bileşim, özellikler ve uygunluk kriterleri; Bölüm 2: Uygunluk değerlendirmesi. TS EN 197-1 standardı çıktıktan sonra özel amaçlı üç çimento standardı dışındaki bütün eski standartlar yürürlükten kaldırılmıştır. Bu üç standart TS 21 Beyaz Portland Çimentosu, TS 22 Harç Çimentosu ve TS 10157 Sülfatlara Dayanıklı Çimento standartlarıdır. Yürürlükten kaldırılan genel amaçlı çimentoların eşdeğerleri yeni standartta kapsanmaktadır (Tablo 1). Yeni TS EN 197-1 standardı, ülkemizde şu anda beton üretiminde kullanılan çimento tiplerinden daha fazla çimento tipinin kullanılabileceğini sağlamaktadır. ÇİMENTO TİPLERİ Çimentoların İşaretlendirilmesi TS EN 197-1, çimentoları, CEM I’den (Portland Çimentosu) CEM V’e (kompoze çimento) kadar beş ana tipte işaretlendirmektedir. Işaretleme şunları içermektedir: ana çimento tipi; Portland çimento klinkeri oranı; ikinci ana bileşen; standart (örn. 28-günlük) dayanım sınıfı ve erken dayanım kazanma hızı. Örneğin bir Portland Cüruflu Çimento tipi şu şekilde gösterilir: CEM II/A-S 42,5 N Alt-sınıf “N” normal erken dayanımı, “R” hızlı erken dayanımı göstermektedir. Standart dayanım sınıfları Alt-tip, ikinci ana bileşeni (bu örnekte yüksek fırın cürufunu) göstermektedir. Portland çimentosu klinkerinin oranını (A) yüksek, (B) orta ve (C) düşük olarak göstermektedir. Ana çimento tipi Çimentonun Bileşen Malzemeleri Tablo 1’de de gösterilen TS EN 197-1‘deki değişik çimento tiplerine göre çimentonun bileşen malzemeleri şu şekildedir: - ana bileşen, örn. Portland çimentosu klinkeri;
- ikinci ana bileşen, örn. uçucu kül, yüksek fırın cürufu, kalker, silis dumanı;
- minör ilave bileşen, örn. uçucu kül, yüksek fırın cürufu, kalker, doğal puzzolan;
- priz ayarlayıcı, örn. kalsiyum sülfat;
- kimyasal katkılar, örn. pigmentler, hava sürükleyici katkılar.
İkinci ana bileşeni belirten harfler şu şekildedir: S – yüksek fırın cürufu; D – silis dumanı; (Silis dumanı: Silikon metalinin üretimi sırasında elde edilen yan üründür.Fırından çıkan gazların filtre edilmesi ile oluşur ve çok ince silikon dioksit(SiO2) partikülleri içerir.) P – doğal puzzolan; (Puzzolan: Tras, kireç ve suyla karışınca sertleşebildiğinden bağlayıcı olarak kullanılan volkanik topraktır) Q – doğal kalsine puzzolan; V – silissi uçucu kül; W – kalkersi uçucu kül; T – pişmiş şist; M- üsttekilerden ikisi veya daha fazlası. Tablo 1: TS EN 197-1’e Göre Çimento Tipleri İptal Edilen Türk Standardı
| İptal Edilen Türk Standardına Göre İşaretleme | Çimento | TS EN 197-1 İşaretlemesi | Klinker İçeriği, % | TS 19 | PÇ | Portland Çimento | CEM I | % 95-100 Klinker | TS 12139 | PCÇ | Portland-Cüruflu Çimento | CEM II/A-S | % 80-94 Klinker + % 6-20 Cüruf | CEM II/B-S | % 65-79 Klinker + % 21-35 Cüruf | TS 12141 | PSFÇ | Portland-Silis Dumanlı Çimento | CEM II/A-D | % 90-94 Klinker + % 6-10 S.Dumanı | TS 10156 TS 26 | KÇ TÇ | Portland-Puzolanlı Çimento | CEM II/A-P | % 80-94 Klinker + % 6-20 D.Puzolan | CEM II/B-P | % 65-79 Klinker + % 21-35 D.Puzolan | CEM II/A-Q | % 80-94 Klinker + % 6-20 DK.Puzolan | CEM II/B-Q | % 65-79 Klinker + % 21-35 DK.Puzolan | TS 640 | UKÇ | Portland-Uçucu Küllü Çimento | CEM II/A-V | % 80-94 Klinker + % 6-20 SU.Kül | CEM II/B-V | % 65-79 Klinker + % 21-35 SU.Kül | CEM II/A-W | % 80-94 Klinker + % 6-20 KU.Kül | CEM II/B-W | % 65-79 Klinker + % 21-35 KU.Kül | TS 10156 | KÇ | Portland-Pişmiş Şistli Çimento | CEM II/A-T | % 80-94 Klinker + % 6-20 P.Şist | CEM II/B-T | % 65-79 Klinker + % 21-35 P.Şist | TS 12140 | PLÇ | Portland-Kalkerli Çimento | CEM II/A-L | % 80-94 Klinker + % 6-20 L.Kalker | CEM II/B-L | % 65-79 Klinker + % 21-35 L.Kalker | CEM II/A-LL | % 80-94 Klinker + % 6-20 LL.Kalker | CEM II/B-LL | % 65-79 Klinker + % 21-35 LL.Kalker | TS 12143 | PKÇ | Portland-Kompoze Çimento | CEM II/A-M | % 80-94 Klinker + % 6-20 Katkılar | CEM II/B-M | % 65-79 Klinker + % 21-35 Katkılar |
Katkılar
Betonun özelliklerini geliştirmek üzere üretim sırasında veya dökümden önce transmiksere az miktarda ilave edilen maddelere katkı adı verilir. Katkı maddelerini kökenine göre kimyasal ve mineral katkılar olarak ikiye ayırmak mümkündür:
1-Kimyasal Katkılar
Kimyasal katkıların belli çeşitleri aşağıda sıralanmıştır. a) Su Azaltıcılar (Akışkanlaştırıcılar) Betonda aynı kıvamın veya işlenebilirliğin daha az su ile elde edilmesini sağlarlar. Taze betonda kullanılan su miktarı azaldıkça betonun dayanımı artar. Azalttığı su miktarı ile orantılı olarak normal ve süper olarak ayrılırlar. b) Priz Geciktiriciler Taze betonun katılaşmaya başlama süresini uzatırlar. Uzun mesafeye taşınan betonlar veya sıcak hava dökümleri için yararlıdırlar. c) Priz Hızlandırıcılar Priz geciktiricilerin aksine, bu katkılar betonun katılaşma süresini kısaltırlar. Bazı uygulamalarda, erken kalıp almada ve soğuk hava dökümlerinde don olayı başlamadan betonun katılaşmış olmasını sağlamak için kullanılırlar. d) Antifrizler Suyun donmasını zorlaştırır ve don neticesi çimentonun mukavemet kazanmasındaki aksamaya engel olurlar. Bu katkıların betondaki miktarı hava sıcaklığına göre ayarlanabilir. e) Hava Sürükleyici Katkılar Beton içinde çok küçük boyutlu ve eşit dağılan hava kabarcıkları oluşturarak betonun geçirimsizliğini ve dona karşı direncini ve işlenebilirliğini artırır. | |
f) Su Geçirimsizlik Katkıları Sınırlı miktarda hava sürükleyen katkılardır ancak yerine yerleşmiş betonun su sızdırmazlığının sağlanması uygun yerleştirme tekniğinin iyi bir şekilde yapılmasına bağlıdır. Bazı betonlarda birden fazla katkı türü birlikte kullanılabilir. Ancak bu katkıların birbirlerinin etkilerini bozmadıkları denenmelidir. Kimyasal katkılar, yukarıda bahsedilen etkilerinden dolayı bütün inşaat sektöründe betonun ayrılmaz parçası olmuştur. 2) Mineral Katkılar Çimento gibi öğütülmüş toz halde silolarda depolanan cüruf , uçucu kül , silis dumanı, taş unu... vb. çeşitli maddelere 'Mineral Katkı' adı verilir. Mineral katkılar tek başına iken çimento gibi bağlayıcılık özelliği taşımazlar, fakat birlikte kullanıldıklarında çimentoya benzer görev yaparlar, dolayısıyla çimento ekonomisi sağlarlar. Mineral katkılardan yüksek dayanımlı beton üretiminde de yararlanılır. TS EN 206’da kimyasal katkılar “Taze veya sertleşmiş betonun bazı özelliklerini değiştirmek üzere, karıştırma işlemi esnasında betona, çimento kütlesine oranla az miktarlarda ilâve edilen malzeme” olarak tanımlanmaktadır. Fakat inert veya puzolonik mineral katkıları içermemektedir. (silis dumanı gibi). Fakat bu maddeler kimyasal katkının içinde bulunabilir. Kimyasal katkıların beton yapıların durabilitesi ve maliyetlerine katkıda bulunduğu artık herkesce kabul edilmektedir. Kimyasal katkıların geliştirdiği özellikler betonun işlenebilirliği ve sıkıştırılmasında sağlanan kolaylıklar, sertleşmiş betonun geçirgenliğini azaltma, ve donma çözülme dayanımını artırma olarak sayılabilir. Kimyasal katkıların özellikleri TS EN 934-Kimyasal Katkılar – Beton , Harç ve Şerbet için standard serisinde belirlenmiştir. Bölüm 2- Beton Katkıları Bölüm 3- Harç Katkıları Bölüm 4- Şerbet Katkıları Bölüm 5- Püskürtme Beton Katkıları Bu yayın sadece Bölüm 2 beton katkılarını kapsamaktadır. Kimyasal katkıların kullanımı TS EN 206 ‘da belirlenmiştir. TS EN 934-2 aşağıdaki tiplerde katkıları içerir Su azaltıcı / akışkanlaştırıcı katkılar Yüksek oranda su azaltıcı / süper akışkanlaştırıcı katkılar Su tutucu katkı Hava sürükleyici katkı Priz hızlandırıcı katkı Priz geciktirici katkı Su geçirimsizlik katkısı Priz geciktirici/su azaltıcı/akışkanlaştırıcı katkılar Priz geciktirici /yüksek oranda su azaltıcı /süper akışkanlaştırıcı katkılar Priz hızlandırıcı / su azaltıcı / akışkanlaştırıcı katkılar Kullanımda olan diğer tip katkılar TS EN 934-2 içermemektedir, fakat TS EN 206-1 a göre uygunluğun sağlanması şartıyla kullanılabilir. Bu Katkı tipleri; - Korozyon önleyiciler - Rötre engelleyiciler - Su altı beton katkıları - Prekast beton katkıları Beton Katkılarının Özellikleri Yüksek dayanımlı betonlar gibi özel betonların dışında maksimum dozaj TS EN 206 tarafından 5.2.6. maddesinde çimento kütlesine göre 50g/kg olarak sınırlandırılmıştır. 2g/kg’dan daha düşük dozajlarda kimyasal katkı suya karıştırılarak eklenmelidir. Beton katkılarının performansı TS EN 934-2 tarafından tek fonksiyonlu katkıların ana fonksiyonlarına ve çift etkili katkıların ana ve ikincil fonksiyonlarına göre kontrol edilir. Bu performans şartları Tablo 1 ‘de verilmiştir. Bu genel performans şartlarına ek olarak tüm kimyasal katkılara uygulanan genel şartlar bulunmaktadır. Bunlar; - priz süresine etkisi
- basınç dayanımına etkisi
- betonun hava içeriğine etkisi
- suda çözünebilen klorür miktarı
- Na2O eşdeğeri alkali miktarı
Kimyasal katkıların performansı referans betona göre belirlenir. Deney karışımı (kimyasal katkılı) kontrol karışımıyla (katkısız) kıyaslanır . Klor ve alkali içerikleri de ölçülerek beyan edilir. Katkılar için deney prosedürleri TS EN 480 Kimyasal Katkılar – Beton , Harç ve Şerbet için - Deney Metodları serisinde belirlenmiştir. Betonda bulunabilecek maksimum klorür içeriği TS EN 206-1 ‘de belirlenmiştir ve kimyasal katkıların bu miktara katkısı hesaplanabilir. TS EN 934-2 maksimum klorür içeriğini %0.1 veya üreticinin beyanıyla sınırlandırmıştır. Maksimum alkali madde içeriği TS EN 934-2 ‘ye göre üretici tarafından her kimyasal katkı için beyan edilmelidir. Kimyasal Katkı Tipi Kimyasal Katkı Tipi | Performans Şartı | TS EN 934-2’deki değeri | Su azaltıcı / akışkanlaştırıcı katkılar | Eşit kıvamda su azalması | azalma ³%5 | Yüksek oranda su azaltıcı / süper akışkanlaştırıcı katkılar | Eşit kıvamda su azalması Eşit su/çimento oranında kıvam artışı | azalma ³%12 çökme artışı ³120mm | Su tutucu katkı | Kusmada azalma | azalma ³%50 | Su geçirimsizlik katkısı | Kapiler emmede azalma | Kütlece azalma ³%50 | Hava sürükleyici katkı | Sertleşmiş betonda hava boşluğu özellikleri | Açıklık faktörü£0.200mm | Priz hızlanrıdıcı katkı | İlk priz süresinde azalma | Azalma ³%40 5°C’de | Sertleşmeyi hızlandırıcı katkı | 1. gündeki basınç dayanımı 2. gündeki basınç dayanımı | Artış ³%20 20°C’de Artış ³%30 5°C’de | Priz geciktirici katkı | İlk priz alma ve priz bitiş sürelerinde artış | priz alma artış ³ 90 dakika priz bitiş artış £360 dakika | Priz geciktirici / su azaltıcı /akışkanlaştırıcı katkıla | Eşit kıvamda su azalması İlk priz alma ve priz bitiş sürelerinde artış | azalma ³%5 priz alma artış ³ 90 dakika priz bitiş artış £360 dakika | Priz geciktirici/ yüksek oranda su azaltıcı/süper akışkanlaştırıcı katkılar | Eşit kıvamda su azalması Eşit su/çimento oranında kıvam artışı |
|